Do śmierci z uśmiechem

DĺA DE MUERTOS to dla kultury Meksyku wydarzenie o randze porównywalnej do Bożego Narodzenia połączonego z sezonem grillowym i wiankami. Swoją obecnością dekoruje ulice, urzędy, domy i oczywiście cmentarze. Wszędzie cukrowe czaszki, kwiaty, ołtarze upamiętniające tych, którzy odeszli. Święto obchodzone jest w jedyny w swoim rodzaju, radosny sposób, skropione dużymi ilościami tequili, wypijanej przy akompaniamencie mariachi. Motyw śmierci i tradycja obchodów dnia zmarłych stały się tematem konkursu analizującego za pośrednictwem plakatu ten fenomen kultury meksykańskiej (wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO).

„A la Muerte con una sonrisa” (Do śmierci z uśmiechem) – pod takim tytułem odbył się 16 kwietnia tego roku trzeci finał konkursu na plakat dotyczący postrzegania śmierci w różnych kulturach. Wbrew sugestii wynikającej z tytułu, wielu twórców w przewrotny, czyli właśnie poważny i kontrowersyjny sposób podeszło do tego tematu.

Najliczniej reprezentowane były prace z Meksyku, ale wśród 1790 nadesłanych plakatów, które uczestniczyły w konkursie, znalazły się prace z 76 krajów świata, w tym z Argentyny, Australii, Brazylii, Chile, Chin, Cypru, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Hongkongu, Indii, Iranu, Kanady, Korei, Kolumbii, Niemiec, Nowej Zelandii, Peru, Polski, Portugalii, Republiki Czeskiej, Rosji, Republiki Południowej Afryki, Słowacji , Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Szwecji, Tajwanu, Wenezueli, Wielkiej Brytanii, Włoch, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i innych.

Z tej liczby w wyniku wstępnej selekcji wyłoniono 296 finalistów, których prace znajdują się na wystawie. Polskę reprezentowało ośmiu autorów, byli to: Grzegorz Drobny, Małgorzata Maria Stępień, Dorota Hauswirt, Mirosław Śmieiński, Elżbieta Piotrowska, Maciej Ryszard Szuba, Jacek Tofil, Agnieszka Ziemiszewska.

Prace finalistów zostały zaprezentowane międzynarodowemu jury w składzie: Germán Montalvo (Meksyk), Adam Euwens (USA), Diego Tocco (Urugwaj), Filip Cejka (Republika Czeska), Gillian Chaplin (Australia), Michael Bouvet (Francja), Peret (Hiszpania), René Azcuy (Kuba), Sergi Rucaba (Hiszpania). Wszyscy członkowie jury oceniali prace niezależnie, posługując się katalogiem prac w formacie elektronicznym. Jak podkreśla Alvaro Rego García de Alba, dyrektor MUMEDI – muzeum dizajnu, inicjator i organizator konkursu, chciano uniknąć w ten sposób wpływu jednych członków jury na innych i zapobiec zdominowaniu grupy przez jednego z jurorów, w wyniku czego mogłoby nastąpić forsowanie zwycięzców. Zastosowano więc system à la Eurowizja. Każdy z członków jury miał do rozdania punkty od 1 do 10, gdzie 10 to praca najlepsza ich zdaniem. Suma punktów poszczególnych jurorów wyłoniła trzech finalistów, o największej liczbie głosów. Pierwsze miejsce zajęła Joanna Lizet Delgado Calderón, drugie miejsce przypadło grupie w składzie: Elsa Roxana Rodríguez Ornelas , Andrea Tellez Prieto, Lorena Guadalupe Hernández Vega (Meksyk), trzecie miejsce zajął Sergio Ricardo López Manzano (Meksyk).

Organizator położył wielki nacisk na przejrzystość reguł i jawność wyników. Każdy, kto odwiedził wystawę, miał możliwość wglądu w tabelę not. Jak każdy system oceny, również ten ma swoje mankamenty. Można założyć bowiem sytuację, gdzie wygrywa plakat, który nie dostał maksimum od żadnego oceniającego, jednak znajdował się np. w połowie stawki każdego z członków jury. Ciekawym eksperymentem było przyznanie nagrody publiczności – poproszono każdego zwiedzającego o wytypowanie dwóch plakatów-faworytów według klucza: jeden, który najbardziej się podoba, i drugi, który zwiedzający zdecydowałby się kupić. O przyznaniu nagrody (dla Maria Alberta Romera Rodrígueza, Meksyk) zdecydowała pierwsza kategoria, jednak ujawnione wyniki obu rozbieżnych list mogą posłużyć refleksji nad właściwym przeznaczeniem plakatu i odnalezieniem złotego środka między oceną profesjonalistów, publiczności i „rynkowości” proponowanych prac.

Wszystkie plakaty prezentowane były na wystawie 31 lipca 2010 roku, a nadal dostępne są w sprzedaży w sklepie MUMEDI (Museo Mexicano del Diseño), www.mumedi.org

 autorka: Elly Sánchez