Wystawy

Roman Cieślewicz w Londynie

24 czerwca 2010

Na wystawie twórczości jednego z najbardziej wpływowych grafików XX wieku prezentowanych będzie ponad 150 prac. Większość z nich pochodzi ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu. Będzie to pierwszy tak duży indywidualny pokaz prac Cieślewicza w Wielkiej Brytanii.


ROMAN CIEŚLEWICZ
Royal College of Art, Londyn
16 lipca – 7 sierpnia 2010



„Roman Cieślewicz to niezwykły artysta, który inspiruje pokolenia twórców, jednak w Wielkiej Brytanii nie jest szerzej znany. Jego pojedyncza praca, okładka magazynu »Opus« z supermenami z 1968 opanowała londyńskie gazety i billboardy na krótko w 2008 roku za sprawą wystawy »Cold War Modern« w Muzeum Victorii i Alberta, ale mało kto kojarzy ją z Romanem” – powiedziała Anna Tryc‑Bromley, zastępca dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.

plakat do wystawy, proj, Andrzej Klimowski i Jeff Willis

plakat do wystawy, proj, Andrzej Klimowski i Jeff Willis

plakat do wystawy, proj, Andrzej Klimowski i Jeff Willis

Tegoroczna wystawa w RCA jest prezentacją artysty i grafika użytkowego w jednej osobie. Pokazane będą plakaty, grafika wydawnicza oraz fotomontaże autorskie wystawiane rzadko ze względów konserwatorskich. „Grafika użytkowa żyje sekundę” – tak przekonywał w rozmowie z 1974 roku Cieślewicz. Mówił też: „Funkcja grafiki użytkowej jest czasowa, natychmiastowa – jest ona używana, spożywana, zjedzona lub odrzucona, wyrzucona do śmietnika – tam się zaczyna i kończy”. Można zgodzić się z autorem, który nie przewidział jednak, jak bardzo to, co robił, używając nożyczek i kleju, będzie istotne dla historii projektowania graficznego i jak długo obrazy – znaki, które tworzył, przetrwają próbę czasu.

plakat filmowy „Zawrót głowy”, 1963

plakat filmowy „Zawrót głowy”, 1963

plakat filmowy „Zawrót głowy”, 1963

Urodzony we Lwowie w 1930 roku Cieślewicz do Warszawy przeniósł się dopiero po studiach w 1955 roku. Rozpoczął wtedy pracę od praktyki w Warszawskich Zakładach Graficznych. Najlepszym polem doświadczalnym okazał się plakat filmowy realizowany na zlecenie CWF, który pozwalał na w miarę swobodną interpretację tematu. Także plakaty wydawane na potrzeby Opery Warszawskiej, które projektowali najwybitniejsi, zaliczani obecnie do polskiej szkoły – J. Lenica, J. Młodożeniec, W. Świerzy, H. Tomaszewski, R. Cieślewicz – były niejako kulminacją zaproponowanej przez nich interpretacji graficznej tematyki teatralnej.

plakat operowy „Manru, I. Paderewski”, 1961

plakat operowy „Manru, I. Paderewski”, 1961

plakat operowy „Manru, I. Paderewski”, 1961

plakat „Moda Polska”, 1959

plakat „Moda Polska”, 1959

plakat „Moda Polska”, 1959

W latach 1959–1962 był redaktorem graficznym miesięcznika „Ty i Ja”, jednego z najpopularniejszych wówczas pism w kraju. Drukowany w nakładzie 10 tys. egzemplarzy, rozchodził się błyskawicznie, a uwagę czytelników przyciągały nowe tematy podane w nowej „formie”. Cieślewicz, robiąc makietę, wzorował się na zachodnich magazynach, eksperymentował z fotomontażem, który stał się w miarę upływu czasu dominującą techniką w jego twórczości.

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1967

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1967

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1967

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1961

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1961

okładka magazynu „Ty i Ja”, 1961


Od 1963 roku mieszkał w Paryżu. Nawiązał kontakt z Peterem Knappem, fotografem i dyrektorem artystycznym magazynu „Elle”, który zamawiał u niego fotomontaże do kilku kolumn pisma. Wkrótce potem został projektantem układu graficznego magazynu, a w latach 1966–1969 pełnił funkcję dyrektora artystycznego „Elle”. W 1966 roku wraz z A. Kiefferem opracowywał układ graficzny miesięcznika „Vogue”. W ciągu tych pierwszych lat spędzonych w Paryżu spotykał wielu profesjonalistów, nawiązywał kontakty i wykonywał inne prace na zlecenia wydawnictw tj. La Hune, Christian Bourgois (okładki do serii 10/18), Julliard, Tchou, Jean‑Jacques Pauvert.
Pracując w redakcji tygodnika „Elle”, opracowywał jednocześnie w latach 1967–1969 szatę graficzną czasopisma „Opus International”, a od roku 1969 związał się z Agencją Stylu i Reklamy M.A.F.I.A. w Paryżu. Pracował w niej cztery lata, pełniąc funkcję dyrektora artystycznego. Agencja wyróżniała się na tle innych firm tego typu niekonwencjonalnymi metodami działania. Zatrudniała wybitnych grafików (Folon, Quarez, Topor), ale mimo wszystko narzucała pewne ograniczenia.

plakat strukturalny dla agencji M.A.F.I.A., 1967

plakat strukturalny dla agencji M.A.F.I.A., 1967

plakat strukturalny dla agencji M.A.F.I.A., 1967

Wraz z Fernandem Arrabalem i Alexandrem Jodorowskym Cieślewicz był członkiem Panique, „ostatniej” we Francji grupy surrealistycznej.
Od 1972 roku zdecydował się na pełną niezależność w pracy grafika. Od początku lat siedemdziesiątych realizował cykl fotomontaży Figury symetryczne, które zdominowały jego sposób plastycznego myślenia na kilka lat. Plakat Zoom (1971) przyniósł mu Złoty Medal na IV Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie.

plakat „Zoom contre la pollution de l`oeil”, 1971

plakat „Zoom contre la pollution de l`oeil”, 1971

plakat „Zoom contre la pollution de l`oeil”, 1971

W 1975 roku na zlecenie Państwowego Instytutu Wydawniczego wykonał w technice fotomontażu ilustracje do książki Ann Radcliffe Tajemnice zamku Udolpho. Wyszedł w tym wypadku z konwencji symetryczności i zagłębił się w barwnych reprodukcjach malarstwa dawnego.

„Madame Lacleur” fotomontaż z cyklu Tajemnice zamku Udolpho, 1975

„Madame Lacleur” fotomontaż z cyklu Tajemnice zamku Udolpho, 1975

„Madame Lacleur” fotomontaż z cyklu Tajemnice zamku Udolpho, 1975

Po raz kolejny od czasu ilustracji do Sklepów cynamonowych zaproponował własną, opartą na wolnych skojarzeniach interpretację literatury. Dalszą konsekwencją fotomontażowego sposobu myślenia był cykl grafik Zmiana klimatu rozpoczęty w 1976 roku. W tym wypadku stworzył własną, nasyconą wizję świata, który jawi się jako pełen napięć, ale zostaje w pewien sposób ujarzmiony przez grafika, „nazwany”. Ujednolicone w swoim charakterze prace, często ironizujące bądź zawierające głębokie podteksty filozoficzne, są jednocześnie niezwykle atrakcyjne wizualnie, kuszą oko barwą i efektem plastycznym wynikającym z niezwykłych połączeń świata zamkniętego w dawnym malarstwie ze współczesnym jego wizerunkiem zaczerpniętym z reklamy i fotografii prasowej.

„Priere” fotomontaż z cyklu Zmiana klimatu, 1976

„Priere” fotomontaż z cyklu Zmiana klimatu, 1976

„Priere” fotomontaż z cyklu Zmiana klimatu, 1976

W tym okresie również rozpoczął współpracę z Centre National d’Art Contemporain w Paryżu, projektując plakaty i katalogi do wystaw indywidualnych organizowanych przez Centrum. Od 1975 roku opracowywał projekty plakatów i katalogów do wielkich wystaw przekrojowych: „L’espace urbain en URSS 1917–1978”, „Paris – Berlin 1900–1933”, „Architecture en Allemagne 1900–1933”, „Paris – Moscou 1900–1930”, „Paris‑Paris 1937–1957”, „Presences Polonaises”, „Design Français”. Tworzył ujednolicony system informacji wizualnej związany z daną wystawą, na który składały się zaproszenie, plakat, katalog. Było to pewną nowością w stosowanej dotąd praktyce wydawniczej w Paryżu.

plakat wystawowy „Paris – Moscou 1900 – 1930”, 1979

plakat wystawowy „Paris – Moscou 1900 – 1930”, 1979

plakat wystawowy „Paris – Moscou 1900 – 1930”, 1979

Od lat osiemdziesiątych powstały też inne realizacje wydawnicze, bardziej autorskie, wypływające z chęci wypowiedzenia się, skomentowania aktualnych wydarzeń. W cyklu fotomontaży Pas de nouvelles – Bonnes nouvelles (1986), posłużył się zupełnie innym językiem – ascetycznym i prostym, osiągając jednocześnie mocniejszy efekt interpretacyjny i zwiększając krytyczny osąd współczesności.

„Non-sens” fotomontaż z cyklu Pas de nouvelles – bonnes nouvelles, 1986

„Non-sens” fotomontaż z cyklu Pas de nouvelles – bonnes nouvelles, 1986

„Non-sens” fotomontaż z cyklu Pas de nouvelles – bonnes nouvelles, 1986

Ta droga, zapoczątkowana pierwszym wydaniem „Kamikaze I” w 1976 roku, kontynuowana później w kolejnych numerach informacji panicznej („Kamikaze II” – 1991, „Kamikaze III” – wydane już po śmierci autora w 1997), zaowocowała regularną współpracą od roku 1991 z dziennikiem „Liberation” i z miesięcznikami „L’Autre Journal”, „Révolution”.
Po raz ostatni odwiedził Polskę w 1994 roku podczas otwarcia wystawy retrospektywnej w warszawskiej Zachęcie. Zmarł w Paryżu 21 stycznia 1996 roku.

Kuratorami wystawy w Londynie są David Crowley, Andrzej Klimowski, Jeff Willis (RCA) oraz Anna Grabowska‑Konwent (Muzeum Narodowe w Poznaniu). Wystawa jest częścią POLSKA! YEAR. Organizatorami wystawy są Instytut Kultury Polskiej w Londynie i Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie.

 

Komentarze

Szukaj nas na Facebooku

Szukaj